بسمه تعالی
جناب آقای دکتر فرزین
ریاست محترم کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
با سلام و احترام؛
اینجانب سورنا نیک راد، به عنوان فعال اقتصادی و مدیرعامل گروه توسعه اقتصادی دامون، لازم میدانم دیدگاه ها و دغدغه های خود را در خصوص وضعیت نظام ارزی کشور و ضرورت حرکت به سمت نظام تک نرخی ارز به استحضار حضرتعالی برسانم. هدف از نگارش این نامه ارائه یک نگاه کارشناسی و عملیاتی است که بتواند به تقویت ثبات اقتصادی، افزایش اعتماد بخش خصوصی و تسهیل فعالیت بنگاههای اقتصادی منجر شود. این یادداشت در چارچوب احترام کامل به سیاستهای بانک مرکزی و قوانین جاری کشور تهیه شده و صرفاً به عنوان یک پیشنهاد راهبردی از منظر فعال اقتصادی مطرح میشود.
در سالهای اخیر، نظام چندنرخی ارز موجب شده است تا بخش های مختلف اقتصاد کشور با چالشهای جدی در برنامهریزی، سرمایهگذاری و تجارت بین الملل مواجه شوند. تفاوت میان نرخ های رسمی، نیمایی و آزاد علاوه بر پیچیدگیهای عملیاتی، امکان سوءاستفاده و رانتجویی را افزایش داده و فضای رقابتی سالم را محدود کرده است. بنگاه ها و فعالان اقتصادی برای تصمیمگیری های کوتاه مدت و بلند مدت همواره با عدم پیشبینی و ریسک ناشی از اختلاف نرخها مواجه هستند. این وضعیت نه تنها بهرهوری اقتصادی را کاهش داده، بلکه اثرات روانی منفی بر اعتماد عمومی و انگیزه سرمایهگذاری نیز داشته است.
تجربه جهانی نشان میدهد که حرکت به سمت نرخ واحد ارز علاوه بر کاهش پیچیدگی ها و ایجاد شفافیت، موجب افزایش اعتماد بخش خصوصی و سرمایهگذاران خارجی میشود و پیام روشنی از اراده دولت برای اصلاح ساختاری به بازار ارسال میکند. کشورهایی مانند ترکیه، هند، اندونزی و مصر در فرآیند اصلاح ارزی خود با چالش های مشابه مواجه بودهاند، اما اتخاذ تدابیر حسابشده و اجرای مرحلهای نتایج قابل توجهی در تثبیت اقتصاد و جذب سرمایه گذاری خارجی به همراه داشته است.
با بررسی دقیق وضعیت اقتصادی ایران و تطبیق آن با تجارب بینالمللی به این باور رسیدهام که تثبیت نرخ ارز و حرکت به سمت تکنرخی شدن، نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت راهبردی است. این اصلاح میتواند با ایجاد شفافیت و پیشبینی پذیری، امکان برنامهریزی بلندمدت برای بنگاههای تولیدی و تجاری را فراهم آورد و به افزایش بهرهوری، کاهش هزینه های مبادله و توسعه صادرات ملی منجر شود.
با وجود تمامی مزایای مذکور، آگاهیم که اجرای این اصلاحات بدون چالش نخواهد بود. فشار تورمی کوتاهمدت، نیاز به هماهنگی نهادی و حمایت از اقشار آسیب پذیر از جمله مسائلی است که باید مد نظر قرار گیرد. اینجاست که نقش بانک مرکزی به عنوان نهاد ناظر و تنظیمگر اهمیت حیاتی پیدا میکند؛ نهادهایی که با هوشمندی، برنامهریزی و ارتباط مستمر با بخش خصوصی میتوانند مسیر اصلاح را به شکلی ایمن و اثرگذار هدایت کنند.
من و همکارانم در شرکت های گروه توسعه اقتصادی دامون آمادگی داریم تا در چارچوب یک جلسه مشورتی تخصصی تجربه عملیاتی خود و تحلیل بازار را ارائه کنیم. باور داریم تعامل مستمر میان بخش خصوصی و بانک مرکزی میتواند تضمین کننده موفقیت اصلاحات ارزی باشد و در نهایت منجر به تثبیت ثبات مالی، تقویت سرمایهگذاری داخلی و رشد پایدار اقتصاد ملی گردد.
همچنین شایسته است یادآوری شود که تک نرخی شدن ارز، اثرات مثبت روانی بر اعتماد عمومی و فعالان اقتصادی دارد و باعث میشود تصمیمگیرندگان، تولیدکنندگان و صادرکنندگان با اطمینان بیشتری برنامهریزی کنند. در مقابل، حفظ نظام چند نرخی، به افزایش نوسانات بازار، سردرگمی فعالان اقتصادی و کاهش توان رقابتی ایران منجر خواهد شد.
از منظر عملیاتی، تجربه های موفق کشورها نشان میدهد که اجرای مرحله ای اصلاحات ارزی بهترین مسیر است. این مراحل شامل همگرایی تدریجی نرخها، یکسان سازی کامل و تثبیت و پایش مستمر است. چنین فرآیندی نه تنها امکان کنترل شوکهای کوتاه مدت را فراهم میکند، بلکه به تدریج اعتماد بازار و بخش خصوصی را جلب کرده و از ایجاد فشار روانی غیرضروری جلوگیری مینماید.
تجارب کشور های توسعه یافته و در حال توسعه، از جمله ترکیه، هند و مصر، نشان داده اند که اصلاحات ارزی موفق همواره با هماهنگی نهادی، شفافیت کامل و مشارکت فعال بخش خصوصی همراه بوده است. این تجربهها نشان میدهد که صرف تصمیمگیری بدون ایجاد ساز و کارهای اجرایی و هماهنگی بین دستگاه ها، احتمال موفقیت را به شدت کاهش میدهد.
اینجانب، ضمن احترام کامل به تمامی تصمیمات سیاستگذاران و فعالان اقتصادی کشور، بر این باورم که حرکت به سمت تک نرخی شدن ارز، نه تنها یک اصلاح اقتصادی بلکه یک اقدام راهبردی برای افزایش بهرهوری، کاهش فساد و ارتقای اعتماد ملی است. اجرای صحیح و مرحلهای این اصلاح میتواند ایران را در مسیر رشد پایدار و رقابتپذیری بینالمللی قرار دهد و فرصتهای جدیدی برای صادرات، جذب سرمایهگذاری و ایجاد اشتغال فراهم آورد.
در خصوص شفافیت و اطلاع رسانی، پیشنهاد میشود بانک مرکزی با انتشار گزارشهای دورهای در مورد روند اجرای اصلاحات ارزی و اثرات آن بر بازار، علاوه بر ایجاد اعتماد عمومی، امکان تحلیل و نظارت بخش خصوصی را نیز فراهم آورد. این شفافیت باعث میشود فعالان اقتصادی، صادرکنندگان و سرمایه گذاران، برنامهریزیهای بلندمدت خود را با اطمینان بیشتری انجام دهند و از ایجاد فشارهای غیرضروری بر بازار جلوگیری شود.
همچنین توصیه میشود یک کمیته مشورتی متشکل از بانک مرکزی، بخش خصوصی و کارشناسان مستقل اقتصادی تشکیل شود تا در فرآیند اجرای تک نرخی شدن ارز نظارت و مشورت مستمر ارائه شود. تجربه های بینالمللی نشان دادهاند که مشورت و همکاری میان بخش خصوصی و دولت، کلید موفقیت اصلاحات اقتصادی است و ریسک های ناشی از تصمیمات یک جانبه را به حداقل میرساند.
لازم به ذکر است که در کنار اصلاح نظام ارزی، توجه به زیرساختهای مالی و بانکی کشور نیز اهمیت حیاتی دارد. توسعه سامانههای الکترونیکی، ارتقای قابلیتهای بانکها و صرافیها، و بهبود فرآیندهای تسویه بینالمللی میتواند اثرگذاری تک نرخی شدن ارز را چند برابر کند و بهرهوری اقتصاد ملی را به شدت افزایش دهد.
یکی دیگر از ابعاد مهم، ارتقای تعاملات بینالمللی ایران و جلب اعتماد سرمایهگذاران خارجی است. اجرای موفق نظام تک نرخی ارز و شفافیت عملیاتی، پیام روشنی به بازار جهانی ارسال میکند که ایران آماده همکاری و سرمایهگذاری بلندمدت است. این اقدام میتواند زمینه افزایش صادرات، کاهش هزینه مبادلات و جذب فناوری و سرمایه خارجی را فراهم آورد.
همچنین پیشنهاد میشود بانک مرکزی با ایجاد مکانیزمهای حمایتی برای صنایع و بنگاههای آسیب پذیر در ابتدای اجرای اصلاحات، اثرات تورمی کوتاهمدت را کاهش دهد و اطمینان دهد که حرکت به سمت تک نرخی شدن ارز برای تمام بخش ها، از جمله تولیدکنندگان کوچک و متوسط، قابل تحمل است. این حمایت میتواند شامل ارائه خطوط اعتباری، تسهیلات کوتاه مدت و ابزارهای پوشش ریسک باشد.
اینجانب اعتقاد دارم که اصلاح نظام ارزی با همکاری و هماهنگی میان بانک مرکزی، دولت و بخش خصوصی می تواند ایران را به یک مسیر پایدار اقتصادی هدایت کند و فرصتهای جدیدی برای توسعه بازارهای صادراتی و جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی ایجاد نماید. این مسیر نه تنها بهرهوری و رقابتپذیری را افزایش میدهد، بلکه اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی را نیز ارتقا میبخشد.
در پایان، ضمن ابراز احترام و قدردانی از تلاشهای بانک مرکزی و جنابعالی، امیدوارم این نامه بتواند به عنوان یک پیشنهاد کارشناسی و عملیاتی در مسیر اصلاحات ارزی مفید واقع شود. اینجانب و تیم گروه توسعه اقتصادی دامون آمادگی داریم با ارائه تحلیل های میدانی، تجربه عملیاتی و راهکار های اجرایی، در کنار بانک مرکزی به عنوان یک واحد فعال اقتصادی متعهد، نقش سازنده ای ایفا کنیم تا تثبیت ثبات اقتصادی، رشد صادرات و افزایش اعتماد بخش خصوصی تحقق یابد.
با آرزوی توفیق روزافزون برای جنابعالی و تمامی همکاران محترم در بانک مرکزی، و با احترام و ارادت،
